Жариялау этикасы

ЖАЛПЫ ҚАҒИДАТТАР

«Journal of Problems in Computer Science and Information Technologies» жарияланым этикасының және теріс тәжірибенің алдын алудың халықаралық танылған стандарттарын ұстанады. Журналдың этикалық негізі Жарияланым этикасы жөніндегі комитеттің (COPE) ұсынымдарына және Elsevier баспасының жарияланым этикасы қағидаттарына, сондай-ақ әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің институционалдық саясатына сүйенеді.

Бұл мәлімдеме баспагердің, редакторлардың, редакциялық алқа мүшелерінің, рецензенттер мен авторлардың міндеттерін айқындайды, оның ішінде:

этикалық мінез-құлық стандарттарын;
теріс тәжірибе жағдайларын қарау тәртібін;
түзетулер, ретракция және шағымдар жөніндегі саясатты;
мүдделер қақтығысын ашып көрсетуді.

Ғылыми басылымның адалдығын, ашықтығын және сапасын қамтамасыз ету үшін жарияланым үдерісінің барлық қатысушысы осы қағидаттарды сақтауға міндетті.

Этикаға жат мінез-құлық деп авторлардың, редакторлардың немесе баспагерлердің мынадай әрекеттері саналады: өз мақаласына өзі рецензия беру; келісілген және жалған рецензиялау; ғылыми зерттеу нәтижелерін жариялау үшін делдалдық қызметтерге жүгіну; жалған авторлық; зерттеу нәтижелерін бұрмалау және жасанды түрде жасау; анық емес жалған ғылыми мәтіндерді жариялау; мақала қолжазбаларын авторлардың рұқсатынсыз басқа басылымдарға беру; авторлардың материалдарын үшінші тұлғаларға беру; авторлық құқық пен редакциялық үдерістердің құпиялылық қағидаттары бұзылған жағдайлар; дәйексөзбен айла-шарғы жасау және плагиат.

БАСПАГЕРДІҢ МІНДЕТТЕРІ

Баспагер:

этикалық баспа тәжірибесі үшін жағдай жасайды;
этикалық мәселелерді шешуде редакциялық алқаны қолдайды;
жарияланым үдерісінің құпиялылығына кепілдік береді;
шешім қабылдаудағы редакциялық тәуелсіздікті құрметтейді.

РЕДАКЦИЯНЫҢ МІНДЕТТЕРІ

Редакциялық қадағалау. Рецензиялау үдерісін бас редактор басқарады: ол рецензенттердің қорытындыларын бағалайды және қолжазбаны қабылдау немесе қабылдамау туралы түпкілікті шешім қабылдайды.

Редакциялық алқа кеңесші рөл атқарады және журналдың дамуы мен сапасына үлес қосады. Алқа мүшелері сараптамалық кеңес беру арқылы редакциялық үдерісті қолдайды, қажет болғанда қолжазбаны бағалауға қатыса алады, бірақ күнделікті жариялау шешімдерін қабылдамайды.

Әділдік және тәуелсіздік. Редакторлар қолжазбаларды тек академиялық құндылығы бойынша бағалайды, мыналар бойынша кемсітуге жол бермей:

жынысы, ұлты, этникалық тегі немесе діні;
саяси көзқарасы немесе жұмыс орны;
коммерциялық ойлар.

Құпиялылық. Қолжазбалар құпия құжаттар ретінде қаралады. Редакторлар ақпаратты рұқсатсыз үшінші тұлғаларға ашпауға тиіс.

Этикалық қадағалау және теріс тәжірибе. Редакция этикалық мәселелерді қарау кезінде COPE ұсынымдарын басшылыққа алады, оның ішінде:

плагиат;
деректерді бұрмалау немесе жасанды түрде жасау;
қайталанатын жарияланым;
авторлықпен айла-шарғы жасау;
дәйексөзбен айла-шарғы жасау.

Теріс тәжірибе расталса, мынадай шаралар қолданылуы мүмкін:

қолжазбаны қабылдамау;
жарияланған мақаланы кері қайтарып алу;
авторлардың мекемелерін хабардар ету.

ЖАРИЯЛАНЫМНАН КЕЙІНГІ САЯСАТ

Түзетулер. Мақаланың дәлдігіне немесе оны түсінуге әсер ететін қателер анықталған жағдайда журнал түзетулерді (Erratum немесе Corrigendum) жариялайды. Түзетулер түпнұсқа мақаламен байланыстырылады және тұрақты қолжетімді болып қалады.

Ретракция. Мақалалар COPE ұсынымдарына сәйкес мынадай жағдайларда кері қайтарылуы мүмкін:

теріс тәжірибе немесе қате салдарынан нәтижелердің сенімсіздігі;
плагиат немесе қайталанатын жарияланым;
зерттеудің этикаға жат тәжірибелері;
тұжырымдарға әсер ететін елеулі қателер.

Ретракция туралы хабарламалар:

анық белгіленеді;
тұрақты қолжетімді болып қалады;
ретракция себептерін түсіндіреді.

АВТОРЛАРДЫҢ МІНДЕТТЕРІ

Авторлар міндетті:

Түпнұсқалықты қамтамасыз етуге: плагиат пен дұрыс емес көшірмелерден таза түпнұсқа жұмысты ғана ұсыну. Плагиатқа, оның ішінде өзін-өзі көшіруге қатаң тыйым салынады.
Бір мезгілде бірнеше жерге ұсынбауға: бір қолжазбаны бір уақытта бірнеше журналға ұсыну этикаға жат және қолайсыз деп саналады.
Авторлық өлшемдерін сақтауға: авторлық елеулі зияткерлік үлесті көрсетуге тиіс. Тізімде көрсетілген барлық автор қолжазбаның түпкілікті нұсқасын мақұлдауға, оны ұсынуға келісуге және мазмұны үшін жауапкершілік алуға тиіс. Хат алмасуға жауапты автор журнал редакциясымен байланысқа жауап береді.
Деректердің дұрыстығын қамтамасыз етуге: деректер нақты болуға және сұрау бойынша тексерілуге тиіс.
Дереккөздерге дұрыс сілтеме жасауға: барлық дереккөз тиісінше көрсетілуге тиіс.
Мүдделер қақтығысын ашып көрсетуге: барлық қаржылық немесе жеке ықпал мәлімделуге тиіс.
Қателерді түзетуге: авторлар кез келген қате туралы редакцияға дереу хабарлауға және түзетулерді не ретракцияны ресімдеуге жәрдемдесуге тиіс.

РЕЦЕНЗЕНТТЕРДІҢ МІНДЕТТЕРІ

Рецензенттер міндетті:

объективті және сындарлы бағалау беруге;
жеке басына қарай сынаудан аулақ болуға;
құпиялылықты сақтауға;
мүдделер қақтығысын ашып көрсетуге;
біліктілігі жеткіліксіз болса не мүдделер қақтығысы болса, рецензиялаудан бас тартуға;
этика бұзылғанына күдік туралы хабарлауға.

МҮДДЕЛЕР ҚАҚТЫҒЫСЫ

Мүдделер қақтығысы жеке, қаржылық немесе кәсіби қатынастар пайымдауға әсер етуі мүмкін болғанда туындайды.

Барлық қатысушы (авторлар, рецензенттер, редакторлар) міндетті:

қақтығысты ашып көрсетуге;
қажет болған жағдайда өздігінен бас тартуға.

Авторлар мыналарды мәлімдеуге тиіс:

қаржыландыру көздерін;
кез келген ықтимал бәсекелес мүдделерді.

ЭТИКАНЫ БҰЗУ

Этикаға жат мінез-құлыққа, оның ішінде бірақ онымен шектелмей, мыналар жатады:

плагиат;
деректерді бұрмалау немесе жасанды түрде жасау;
жалған авторлық;
қайталанатын жарияланым;
рецензиялаумен айла-шарғы жасау;
құпиялылықты бұзу;
дәйексөзбен айла-шарғы жасау.

Мұндай бұзушылықтар қолжазбаны қабылдамауға, ретракцияға және COPE ұсынымдарына сәйкес өзге де шараларға әкелуі мүмкін. Теріс тәжірибе туралы барлық мәлімдеме: